De Gereformeerden hebben een haantje
de Luthersen hebben een zwaantje,
de Roomsen hebben een kruisje,
en de Mennisten een houten huisje

Symbool

De zwaan is het symbool van de lutherse kerk in Nederland. In allerlei vormen valt hij te ontwaren: als windwijzer op kerken (de eerste kerk die er mee werd gesierd was de Ronde Lutherse Kerk te Amsterdam, bouwjaar 1671), in timpanen, gebrandschilderde ramen, op orgels, kansels en lezenaars, doopbogen en doopvonten, avondmaalszilver, voorzitterhamers, troffels voor eerste steenleggingen, zegels, stempels, sloten, penningen en prenten.

Oorsprong

De oorsprong van deze symboliek is gelegen in een oude legende: De Tsjechische hervormer Johannes Hus, voorloper van de reformatie, die door het Concilie van Constanz in 1415 ter dood werd veroordeeld, zou toen hij op de brandstapel stond, gezegd hebben: ‘Thans braadt gij een gans, maar over honderd jaar komt er een zwaan, die jullie niet te pakken zullen krijgen’. De Tsjechische naam Hus betekent: gans. Met de zwaan zou hij Maarten Luther (1483- 1546) hebben bedoeld. Vanaf het begin van zijn optreden wordt Luther op gravures en munten afgebeeld met naast zich de zwaan.

Literatuur: J.K.Schendelaar: Luther, de Lutheranen en de zwaan, Dabar/Slub 1993